گام نخست در موفقیت پرورش ماهی به مدیریت بهداشتی آن بستگی دارد. مهمترین ، آسانترین وكم هزینه ترین روش جلوگیری از صدمه ها و ضایعات ناشی از بروز بیماریها دریك استخر پرورش ماهی پیشگیری از بیماری ومحافظت ماهیان از عوامل بیماریز است.

انتخاب صحیح آب وزمین مناسب برای پرورش ماهیان ، طراحی مناسب یك مزرعه براساس موازین بهداشتی وبالاخره مدیریت مطلوب بهداشتی از اركان تولید اقتصادی ماهی دریك مزرعه است.

محافظت ازمزارع درمقابل عوامل بیماریزا

 :: تأمین آب سالم :

انتقال بسیاری از عوامل بیماریزا از طریق آب انجام می گیرد ، بنابراین تأمین آب عاری از این عوامل از وظایف مهم پرورش دهنده ، به حساب می آید. از روشهای تأمین آب سالم میتوان استفاده از صافیهای شنی یا استفاده از مخزن بدون ماهی قبل از آبگیری استخر را نام برد.

 

 :: تأمین غذای سالم :

در استفاده از غذاهای كنسانتره بشرط نگهداری صحیح معمولاً مشكل آلودگی غذا وجود ندارد. اما در غذادهی توسط غذاهای دستی بخصوص موادی كه سریع فاسد می شوند مثل ضایعات كشتارگاهی خطر ابتلاء ماهیان به بیماریهای میكروبی بسیار زیاد است بنابراین در نحوه تهیه ونگهداری غذا رعایت نكات زیر ضروری است.

الف) غذا باید در انبارهای خشك وتمیز نگهداری شود ودر مورد غذاهای كنسانتره به تاریخ مصرف آنها باید توجه كرد.

ب) مواد وغذای ورودی به انبار بایست از نظر آلودگی به حشرات وآفات كنترل شود.

ج) از چیدن كیسه های غذا در كف انبار خودداری شود برای اینكار میتوان از پالت ها یا الوار چوبی استفاده كرد.

د) در مورد استفاده از ضایعات كشتارگاهی ، غذا باید به اندازه نیاز روزانه تهیه شده وقبل از مصرف حرارت داده شود.

 

رعایت اصول بهداشتی درموقع ماهیدارکردن

الف) ضدعفونی استخرها :

قبل از مبادرت به آبگیری وماهیدار كردن استخرها ، خشك نگهداشتن استخرها به مدت 2-1 ماه بعدازآهك پاشی ، سبب نابودی اشكال مختلف انگلها شده و این عمل مانع انتقال عوامل بیماریزا به دوره های پرورشی بعد خواهد شد.

برخی از استخرهای خاكی در طول سالهای بهره برداری انباشته از رسوبات آب ورودی ویا باقی مانده پوسیده شده مواد غذایی می شوند كه ضروری است پس از خشك كردن استخرها نسبت به برداشت این لایه های رسوبی ولجنی اقدام گردد.

در استخرهای پرورش قزل آلا ، ضروری است روزانه ماهیان مرده از استخر برداشت شده ومدفون گردند ، در غیر اینصورت این ماهیان به عنوان عامل انتشاردهنده عفونت سبب توسعه بیماری خواهند شد.

در طول بهره برداری از استخرهای خاكی ، ضروری است رویشهای گیاهی كه بطور معمول بدلیل غنای زیاد آب به وسیله مواد آلی بوجود می آیند برداشته شوند. این عمل بر تثبیت اكسیژن آب وجلوگیری از نوسان آن سبب كاهش شرایط مطلوب زیستی برخی میزبانهای واسط بیماریها از جمله حلزونها می شود.

 

ب) ضد عفونی تجهیزات پرورشی :

 با ضد عفونی لوازم ، تجهیزات وتورآلات بوسیله حوضچه های حاوی كلر(با غلظت mg/Lit200)وموظف كردن كاركنان مزرعه پرورش ماهی به رعایت بهداشت میتوان از شیوع بیماری به استخرها جلوگیری كرد.

 

ج) ضدعفونی ماهیان : در مورد ماهیان گرمابی دادن یك حمام نمك معمولی (كلرورسدیم) به ماهیان قبل از ماهیدار كردن استخرها ، یك روش پیشگیری مهم ومطمئن می باشد.

کنترل ورودماهیان هرزوموجودات مزاحم 

 ماهیان منابع آبی بطور طبیعی دارای انواع آلودگیها هستند كه بدلیل شرایط محیطی ممكن است دارای نشانه درمانگاهی نباشند اما این ماهیان در صورت ورود به استخرهای ماهی ـ كه بدلیل تراكم ماهیان تحت استرس هستند ـ عوامل بیماریزا بسرعت انتشار یافته وسبب تلفات گسترده میشوند.

بعضیاز موجودات از جمله حلزونها وپرندگان ماهیخوار وزالوها كه میزبان واسط ویا عامل انتقال برخی بیماریها هستند باعث آلودگیها وبیماریهای ماهیان می گردند كه وجود آنها نیز باید كنترل گردد.

 

توجه به تراکم ماهیان دراستخرها

 ماهیان برای رشد سریع وحفظ سلامتی خود نیاز به فضای حیاتی مطلوب دارند ، زمانیكه تراكم ماهیان در استخرها افزایش یابد شرایط مطلوب زیستی ماهیان محدود میشود. برای جبران وضعیت فوق امكان افزایش میزان اكسیژن، هوادهی وورود آب تازه تا حدی وجود دارد اما حذف مواد زائد مثل گازهای تنفسی ماهی (NH3,CO2 ) به سادگی ممكن نیست ونیز تحمیل استرس به ماهیان و تسریع گسترش مراحل عفونی درماهیان اجتناب ناپذیر است. بنابراین تعداد ماهیان موجود در هر استخر بایست متناسب با وزن ماهیان ، مقدار آب وابعاد استخر باشد.  

 

 

بررسی وکنترل بهداشتی مزارع

بررسی تغییرات فیزیكوشیمیایی آب مانند درجه حرارت ، ، اكسیژن ، سختی وموادآلی همچنین بررسی سلامت ماهیان باید بصورت مستمر صورت گیرد تا در صورت مشاهده شرایط نامساعد نسبت به اصلاح آن اقدام گردد.

الف) بچه ماهیان بایست از مراكز مطمئن تهیه شده ، دارای گواهینامه بهداشتی باشند همچنین تهیه بچه ماهیان با نظر كارشناسان مربوطه صورت گیرد.

ب) كلیه ماهیانی كه جدیداً وارد مزرعه میشوند باید مدتی در یك استخر قرنطینه نگهداری گردند تا در این مدت علاوه بر عادت به شرایط محیطی ، آلودگیها وبیماریهای احتمالی تشخیص داده شود ودر صورت لزوم درمان گردند. طول مدت قرنطینه تقریباً 4 هفته است.

بدیهی است با رعایت نكات فوق می توان از ورود وشیوع عوامل بیماریزا در استخرها با صرف هزینه های ناچیز وبكارگیری دستورالعملهای ساده علاوه برجلوگیری از تلفات ماهی ، بخش زیادی از هزینه ها را كاهش داد وگامی در جهت تولید بیشتر برداشت.

نوشته شده در تاریخ 1389/02/23    | توسط: حسین شاه محمدی    |    |
نظرات()