روشهای افزایش تولیددرپرورش درپرورش قزل آلا

مقدمه:

پرورش آبزیان باسرعت زیادی درنقاط مختلف جهان وكشورماروبه توسعه وگسترش است وبا توجه به آماروارقام موجود‘صیدازدریاهامحدودگردیده وعمده افزایش تولیدمربوط به آبزی پروری می باشد.آب یكی ازمهمترین پیش نیازهای پرورش ماهیان سردآبی محسوب میشودوكمیت وكیفیت آن نقش بسزایی درمیزان تولیددارد.امروزه باپیشرفتهای علمی كه صورت گرفته شعار10لیتردرثانیه برابر1تن تولیدكم رنگ شده وتولید1تن ماهی با1لیترآب

وحتی تولیدبیشترمطرح گردیده است.باتوجه به محدودیت آب وهزینه زیادساخت وسازاستخرها ورقابت دربازارتولید‘ درصورتیكه پرورش دهنده ماهی به فكركاهش هزینه هاوافزایش تولیدنباشد متضررشده وازگردونه تولیدخارج خواهدشد.روشهای مختلفی جهت افزایش تولیدوجودداردكه برخی مستلزم هزینه كرداضافی بوده وبرخی بامدیریت خوب قابل حصول می باشد.تجربه چندین ساله متخصصین شیلات نشان میدهدسیستم های پیچیده افزایش تولید درحال حاضربدلیل مشگلات مدیریتی وتكنولو‍ژی گران به خوبی جوابگو نبوده ونیازبه راهكارهای ساده ترمی باشد.دراین مختصرسعی شده بانگاه بومی به تكنولوژی ووضعیت موجود راهكارهایی ارایه گرددكه درضمن سادگی وقابلیت اجرامستلزم هزینه زیادی نباشدوهمچنین نگهداری ومدیریت سیستم نیزبرای اكثریت فعالین این حرفه قابل فهم وعملی باشد.

1-افزایش تولیدبااستفاده ازمدیریت وبرنامه ریزی تولید:

دریك برنامه ریزی اصولی ومدیریت موفق پرورش ماهی قزل آلا بایستی بتوان ازتمام ظرفیت اكسیژنی واستخرهای پرورشی درطول دوره پرورش استفاده نمود.برداشت آب واحداث استخرها هزینه زیادی دربرمی گیردواگربدرستی ازآن بهره برداری نشودسوددهی مزرعه گاهش زیادی خواهدداشت.

برای مثال‘اگرشخصی دارای 30لیتردرثانیه آب وسه استخرطولی بااختلاف سطح60cmباشد وظرفیت نگهداری نهایی مزرعه ایشان 3تن ماهی پرواری باشد‘این شخص درفروردین ماه 14000قطعه بچه ماهی 9گرمی به استخرها معرفی ودرمهر ماه 3تن ماهی250گرمی برداشت میكند. ملاحضه میشوددراوایل فصل پرورش ایشان فقط126كیلوماهی داردوقسمت زیادی ازآب وساخت سازتاچندماه بدون استفاده میماند.حال اگرهمین پرورش دهنده درفروردین ماه6000 قطعه بچه ماهی 9گرمی ‘6000قطعه ماهی50گرمی و6000قطعه ماهی1000گرمی وارداستخرها نمایدازماه تیر تامهربیش از5/6 تن ماهی بااوزان300تا350گرم رادرحالی خواهد فروخت كه بیومس لحظه ائی مزرعه از3تن افزیش پیدانخواهدكرد.اگرمنبع تامین ‌آب درطول سال قابل استفاده باشدباهمین روش كه به تولیدپله ائی مرسوم است باهمان امكانات تولیدی بیش از10تن قابل حصول خواهدبود.فقط كافی است باخرید تناوبی بچه ماهی وفروش ماهی پرواری ظرفیت نهایی مزرعه رادراوزان فروش تابچه ماهی حفظ نمائیم.بدلیل مختصربودن مقاله زیاد به اعدادوارقام نمی پردازیم زیراتولیدپله ای نیاز به یكسری اطلاعات ازوضعیت آب‘استخر وفیزیولوژی ماهی می باشدوشخص پرورش دهنده بایستی مهارت لازم رادراین زمینه كسب نمایدوعلاوه برآن تجربه نیز نقش بسزایی داردزیرااعدادوارقام ازلحاظ تئوریكی مسئله راحمایت می كندودرعمل همیشه نمی توان تئوری راكامل پیاده نمود.

2-نقش طراحی استخرها درافزایش تولید:

یكی ازنیازهای اساسی زیستی قزل آلا آب می باشدونقش عمده آب دراستخرهای پرورشی انتقال اكسیژن موردنیازماهی به استخروخروج موادزائدازمحیط پرورشی است.بنابراین پرورش دهنده هرچقدراكسیژن بیشتری دراختیارداشته باشدتوانایی تولید بیشتری خواهدداشت.به طورمثال درارتفاع 610مترازسطح دریاهای آزادودرجه حرارت15درجه سانتیگراد ظرفیت پرورشی یك كانال درازبا ورودی55لیتردرثانیه بایك باراستفاده ازآب4538كیلوگرم می باشد.درصورتیكه سه بارازآب استفاده گرددوارتفاع سقوط آب بین كانالها150cmباشدمجموع ظرفیت پرورشی سه كانال بااستفاده ازهمان 55لیتر آب برابر7455كیلوگرم خواهدبود.بنابراین طراحی استخرها نقش زیادی درتولید دارد مهمترین اصلی كه درطراحی بایستی درنظرگرفته شوداستفاده مجددازآب بعدازبالا بردن كیفیت آن نظیرحذف گازهای مضر‘تجدیداكسیژن ازدست رفته وحذف فضولات می باشد.بایستی تمام امكانات متقاضی ومنطقه ازقبیل شیب زمین‘امكان استفاده ازنیروی برق وپمپ برگشت آب‘ دستگاهای هواده ‘امكان احداث استخررسوبگیرفزیكی(مدیا) واستفاده مجددازآب سنجیده وسپس به طراحی استخراقدام گردد.بایستی این اصل مهم رادرنظربگیریم كه كشورما ازنظر منابع آبی جزء كشورهای نسبتا فقیرمحسوب می گرددوبایستی ازامكانات موجود وآب حداكثر استفاده رانمود.اگرمنبع آبی متقاضی چشمه باشدمی توان استخرها راطوری طراحی نمودكه آب دراستخرها جاری وبین استخرهاحداقل 60cmاختلاف اختلاف ارتفاع ایجاد نمودودرزیرمحل سرریز برج هواده با 3تا4 طبقه توسط توری ریز چشم تعبیه كردتاحداكثراستفاده راازتبادلات گازی بدون مصرف انرژی داشته باشیم‘ این حالت درست مثل این است كه دبی آب رابه 2تا3برابرافزایش داده ایم ‘حال اگر مزرعه به امكان استفاده ازبرق ویاپمپ برگشت كازوئیلی نیزمجهز باشدبراحتی می توان باتعبیه یك سیستم رسوبگیرازآب خروجی استفاده مجددنمودكه درادامه توضیح بیشتری داده خواهدشد.درصورت نبود امكان پمپاژآب اگر شیب زمین اجازه دهدمی توان بعدازرسوبگیری فضولات ماهی وهوادهی ازآب دوباره مطابق شكل (2-1) استفاده مجددنمود.

 

 

 

دراستخرهای متوالی بایستی مطابق شكل(2-2) برای هراستخركف شوی جداگانه تعبیه نمودبه طوریكه استخرها به صورت مجزا قابل شتشوباشدوفضولات استخرهابه هم منتقل نشودهمچنین در طراحی به این نكته توجه شودكه درموقع شتشوی استخربالائی‘ آب استخرهای پایین دست قطع نشود وبه توان قسمتی ازآب رابه آنهاهدایت نمود.

3-مزایاومعایب شكل استخرهادرتولید:

الف-استخرهای دراز:این استخرها به صورت مستطیلی درازباطول20تا25متروعرض2تا5/2 مترباعمق1مترمتداول بوده ویكی ازمشگلات آن رسوب فضولات دركف ونظافت آن می باشد.برای اینكه فضولات دركف ترسیب نشود نیازبه جریان آب زیادی می باشدكه ایجاد آن دربیشتر مناطق ممكن نیست ودرصورت ایجاد سرعت زیادآب‘ ماهی انرژی بیشتری صرف شنامی كندكه باعث افزایش ضریب تبدیل غذائی خواهدشد.دراین استخرها ماهی به صورت نامتقارن پخش شده وقسمتی ازاستخر بدون استفاده می ماند.ازمزایای استخرهای طولی صیدورقم بندی راحت ماهی می باشد.در طراحی این استخرها مخصوصادرمناطقی كه دبی آب كم است پیشنهادمی گردددرانتهای استخر مطابق شكل بعدازتوری وتخته های خروجی قسمتی ازاستخرباعمق بیشتری درنظر گرفته شودوكف شوراستخردرآن قسمت قرارداده شودتافضولات درمحل فوق تجمیع وبه خارج ازاستخرهدایت شود تابه استخرهای پایین منتقل نشود.برای شتشوی كف استخرها بهتراست ازجاروهای پمپی كه برای اینكارطراحی شده استفاده شود.

ب-استخرهای گرد:ازمزایای اینگونه استخرها پخش همگن ماهی‘مصرف پایین انرژی برای شنا وتعویض سریع آب می باشدوعیوب آن چرخش چندباره فضولات ماهی درحول محورخروجی استخر می باشد.

ج-استخرهای هشت وجهی:دراین استخرهاعلاوه برمزایای استخرهای گرد‘به علت شكل فیزیكی خاص فضولات براحتی به محل خروجی هدایت وخارج می گردد.این استخرهارامطابق شكل (3-1) احداث نموده ومعمولا4*4تا6*6باعمق آبگیری 2تا5/2متراحداث می نمایند.جهت جلوگیری ازگردش  فضولات ماهی درسیستم وانتقا ل آن به استخرهای دیگر‘دستگاهی مطابق شكل شماره(3-2)طراحی می شودوفضولات تجمیع شده دردستگاه با بازنمودن فلكه آب درمواقع لازم به خارج هدایت میشود.البته بهتراست با تعبیه رسوبگیردرقسمت خروجی دستگاه وهدایت قسمت كوچكی ازآب به آن بعد از رسوب زدائی‘آب رادوباره به سیستم بازگشت داد.

 

 

 

 

4-طراحی استخررسوبگیرفضولات ماهی جهت استفاده مجددازآب:

یكی ازمشگلات عمده دراستفاده مجددازآب خروجی‘چرخش مجددفضولات درسیستم می باشدكه باعث بروزبیماریهای برانشی‘بال خوردگی‘كدورت آب‘گاهش اكسیژن وافزایش ضریب تبدیل غذائی می شود.بنابراین لازم است قبل ازاستفاده مجددازآب ویاانتقال آب به پمپ برگشت فضولات ماهی حذف گردد.این عمل رامی توان باهدایت آب خروجی به استخررسوبگیروعبورآب ازلوله هایی موسوم به مدیا مطابق شكل(4-1)انجام دادسپس ازآب سرریز مدیا بعدازهوادهی با دستگاهای هواده نظیر اسپلش یا هدایت آن به برج هواده استفاده مجددنمود.

 

 

 

 

 

5- حداكثرمیزان آب برگشتی كه میتوان بدون نیاز به سیستم های بیوفیلتر

استفاده نمود:

درمحیطهای پرورشی ماهی بامصرف غذاواكسیژن دراثرفعالیت های سوخت وسازآمونیاك وco2تولیدمی كندكه هردواین موادبرای زیست ماهی مضرربوده وبایستی ازمحیط پرورش خارج گردد.حداكثرمقدارمجازآمونیاك برای قزل آلا 03/0میلی گرم درلیتراست.

درصورتیكه 40000قطعه ماهی 250گرمی(10تن ماهی)دراستخروجودداشته باشد‘اگرروزانه140كیلوغذاباپروتئین 41%باضریب تبدیل2/1دردمای15درجه به ماهی بدهیم مقدار17/0كیلوگرم آمونیاك در ph=8 تولیدخواهدشد.بنابراین جهت نگهداشتن آمونیاك درسطح پایین ترازحدمجاز7/65لیتردرثانیه آب ورودی تازه لازم است.طبق فرمول زیر:

 =RRجریان لازم برای كنترل آمونیاك : جریان لازم  برای كنترل اكسیژن

درصورتیكه RRكوچكتراز1باشدمقدار جریان آب تازه برای كنترل آمونیاك كافی نیست واگرRRبزركتراز1باشدمی توان ازآب برگشتی استفاده كرد.درمثال فوق اگراستخرها به صورت    پله ائی باشدو آب لازم برای رساندن اكسیژن مورد نیاز10تن ماهی100لیتردرثانیه باشدمی توان5/0برابرآب لازم برای كنترل آمونیاك(7/65لیتر) رابعد ازهوا دهی به سیستم برگشت داد.حال اگرphآب5/7باشد میزان آمونیاك تولیدی 055/0كیلوگرم وآب لازم برای پایین نگه داشتن آمونیاك ازحدمجاز2/21لیتردرثانیه خواهدبود‘پس دراین صورت تا7/3 برابرآب تازه می توان ازآب برگشتی استفاده كرد‘یعنی برای تولید 10تن ماهی از2/21لیتر آب تازه و8/78لیترآب برگشتی استفاده كرد.همانطوریكه ملاحضه می شوددرسیستمهای متكی به برگشت آب مقدارphنقش مهمی درموفقیت سیستم ومیزان مجاز استفاده ازآب داردوبایستی به آن توجه خاصی نمود.

گازco2نیزازعوامل محدودكننده پرورشی بوده واگرمیزان آن ازحدمجازفراتررودابتداموجب افزایش ضریب تبدیل واسترس شده وسپس باافزایش بیشتر‘تلفات ماهی آغازمی شود.حداستاندارد co2از10تا35میلیگرم درلیتربراساس قلیائیت آب متغییراست اگردرمثال قبلی حداستانداردآن را15میلیگرم وco2ورودی را2میلیگرم فرض كنیم‘مقدار840میلیگرمco2درهرثانیه تولیدخواهد شد ‘ جهت نگهداری این گازدرسطح پایینتراز15میلیگرم نیازبه 4/64لیتردرثانیه آب تازه می باشدپس اگربخواهیم ازآب برگشتی به اندازه 5/0برابرآب تازه استفاده كنیم بایستی آب برگشتی به خوبی توسط دستگاه های هواده گاززدائی شود.

6-طرح پیشنهادی استخرهای دومنظوره سرچاهی بااستفاده ازگردش آب:

همانطوریكه درشكل(6-1)ملاحضه می شوداستخرهادراین سیستم طوری طراحی گردیده است تابین استخرها اختلاف ارتفاع حداقل60cmوجودداشته باشد‘بنابراین آب قبل ازوروداز استخرهای بالادست به استخرهای پایین بدون مصرف انرژی هوادهی ثقلی شده ومورداستفاده مجددقرارمی گیرد.دراین طرح به میزان7/3برابرآب تازه ازآب برگشت بعدازرسوبگیری وهوادهی دراستخرمدیادرسیستم چرخش داده می شودبنابراین توان نگهداری وتولیدمزرعه تاحداقل5/3برابرافزایش می یابد.ازمزایای طرح‘ افزایش زیاد تولیدبدون نیازبه آب اضافه‘مدیریت راحت بدون استفاده ازسیستم های پیچیده‘امكان استفاده راحت ازدستگاهای هواده‘انتقال حداقل فضولات ماهی ازاستخرهای بالادست به استخرهای پایین و نظافت آسان می باشد.

ازمعایب طرح اختلاط آب وامكان انتقال بیماریهای مسری دركل واحدوبروزمشكل آنی در هنگام قطع برق می باشد‘بنابراین لازم است سیستم حداقل به دوپمپ گازوئیلی قوی‘آژیر خطرو چندكپسول اكسیژن مجهزباشد.ابعادطرح بسته به میزان آب ورودی وتناژتولیدی طراحی می شود. درشكل(6-2)استخرهای طولی حذف وبه جای آن استخرهای 8وجهی جایگزین شده است. دراین طرح نیزهمان اصول اختلاف ارتفاع استخرها وهوادهی ثقلی و000رعایت شده وعلاه برآن دردو قسمت فضولات ماهی قبل ازانتقال به استخرهای پایین دست تصفیه می شود.قسمت اعظم فضولات مشابه طرح قبل توسط دستگاه نسب شده درخروجی كف استخرها تصفیه وقسمتی دیگرنیزدرحوضچه مثلثی قبل ازورودبه استخرهای پایین دست ترسیب می شود.این طرح براحتی قابل تبدیل به سیستمهای نیمه مداربسته نیزمی باشد.

نوشته شده در تاریخ 1389/02/22    | توسط: حسین شاه محمدی    |    |
نظرات()