اسبله یا گربه ماهی اروپایی Silurus glanis L یكی از مهمترین گونه های آبزیان گوشتخوار است كه در مزارع پرورش ماهی در مجارستان پرورش یافته است. این گونه به دلایل زیر با شرایط مزارع كپور ماهیان به خوبی عادت می كند:

۱ تحمل بالا نسبت به دستكاری و فعالیت های پرورشی (برداشت، درجه بندی، حمل و نقل).

۲ اكسیژن خواهی آن نزدیك به كپور معمولی است و می تواند حتی بدون غذا در میزان اكسیژن در لیتر كمی در دمای ۲۰ درجه سانتی گراد زنده بماند.

۳ همانند كپور معمولی طیف وسیعی از درجه حرارت را می تواند تحمل كند (از ۴ تا ۳۰ درجه سانتی گراد).

اهمیت اسبله و تولید مثل آن

اهمیت گونه ای

گوشت اسبله خوش طعم و لذیذ، فاقد استخوان و محتوی پروتئین زیادی است(گوشت آن درمذهب شیعه حرام بوده وبه جنبه های صادراتی آن بایدتوجه شود). تنها نمونه های خیلی مسن این ماهی چربی دارند. تقاضا برای خرید این ماهی در بازار زیاد است. این ماهی یك تغذیه كننده مهاجم (فعال) بوده و از هر منبع غذایی كه توسط گونه های ماهیان دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد، بهره می برد. آنها بیشتر از حشرات آبزی بزرگ تغذیه می كنند و لاروهایشان كرم ها، نوزراد قورباغه ها و وزغ ها را مورد استفاده قرار می دهند. یكی از ویژگیهای خیلی مهم در پرورش توأم اسبله با كپور این است كه اسبله از ماهیان كم ارزش و بچه كپور حاصل از تخمریزی طبیعی (وحشی) كه رقیب كپور ماهیان پرورشی دراستخرها هستند، تغذیه می كند. از نظر اقتصادی به دلیل اینكه اسبله یك لاشه خوار آبی است اهمیت دارد، زیرا نمونه های بیمار یا مرده را خورده و مانع از گسترش عوامل عفونت زا می شود.زیستگاه آن بیشتر در نقاط عمیق در قسمتی از كف است كه توسط گیاهان پوشیده شده است. در ساعات روشن روز به جستجوی پناهگاه می پردازد و در شب برای یافتن غذا حركت می كند. اسبله یك ماهی تنبل است و بیشتر به صورت غیر فعال می ماند. تنها وقتی كه غذایش تمام شود فعال و آنگاه به طعمه های در دسترسش حمله می كند و به این ترتیب اشتهای زیادش را برطرف می كند. این ویژگی مخصوصاً وقتی بچه اسبله به همراه بچه ماهیان گونه های اهلی دیگر به صورت توأم پرورش داده می شوند یا در ساختار پرورشی ویژه ای كه بچه های گونه های پرورشی دیگر (مثلاً كپور و یا كپور علفخوار) ذخیره می شوند، به دلیل مصرف غذا توسط بچه ماهیان نورس اسبله (انگشت قد یا گروههای سنی دیگر) بسیار اهمیت دارد. در این حالت اسبله برخلاف گوشتخواران دیگر (ماهی سوف و اردك ماهی) اولین غذایی كه بیشتر از همه در دسترس باشد، مانند حشرات، كرم ها و بچه قورباغه ها را می خورد. اسبله نسبت به گوشتخواران دیگر تمایل كمتری به همجنس خواری دارد.استفاده از غذاهای طبیعی رام (كه استفاده از آنها انرژی را به سبب حركت و جنبش بیهوده هدر نمی رود) دارای راندمان بالایی برای تبدیل شدن به گوشت است. ویژگی مفید دیگر این ماهی اینست كه حضور و فعالیت اسبله گوشتخوار از حركت كپور در استخر جلوگیری می كند.

تولید مثل در آبهای طبیعی

زیستگاه اسبله به زیستگاه ماهی سیم شباهت بسیار دارد. اسبله در محلهای پنهان و گل آلود رودخانه های با جریان كند، آب ساكن دریاچه های نعل اسبی و آبهای طبیعی زندگی می كند. البته این به آن معنا نیست كه اسبله می تواند در این گونه آبها تولید مثل كند، چون در این مكانها نمی تواند شرایط محیطی مورد نیازش را بدست آورد. اسبله تخم های چسبنده ای دارد كه آنها را روی ریشه گیاهان در نواحی سایه دار قرار می دهد . تراكم این تخم ها، تغییراتی را در قسمتهای مختلف پهنه آبی ایجاد می كند. مكانهای تخم ریزی در رودخانه ها، نقاط شیب دار كناره های دارای رویش درختی است كه ریشه ها و فضای توخالی بین آنها پناهگاه بسیار خوبی را برای تخم ها فراهم می كند. این نواحی مخصوصاً در اوایل سال كه موقع طغیان بهاره است، برای بچه ماهیان نورس اسبله غنی هستند و بنابراین تخم ریزی در این زمان (بین اردیبهشت تا تیر) اتفاق می افتد. این نواحی دارای طغیان آبهای سطحی بوده و به همین دلیل یك مكان تغذیه ای مناسب برای بچه ماهیان نورس كه قدرت شكارگری كمی دارند به حساب می آیند. برخی رودخانه ها فاقد مكان های مناسب برای تخم ریزی هستند. همین امر در مورد استخرهای ماهی نیز صادق است. در این گونه مواقع اسبله یك مكان تخم ریزی را برای خودش آماده می كند. در این حالت جنس نر لانه ای را در داخل گل و لای میان ساقه های نی حفر می كند. در اینجا ریشه های نی به عنوان مخفیگاهی برای جنس ماده به حساب می آید كه می تواند تخم ها را در آنجا قرار دهد.معمولاً بلوغ جنسی ماده پس از نر صورت می گیرد كه البته این بستگی به درجه حرارت آب دارد. در آبهایی كه میانگین درجه حرارت سالانه آنها بالاتر است رسیدگی جنسی آنها زودتر اتفاق می افتد.بلوغ جنسی به اندازه بدن بستگی ندارد. در آبهای با درجه حرارت پایین تر كه دارای غذای طبیعی فراوان نیز هستند، نمونه های بزرگ (در حدود ۸ ۷ كیلوگرم) ممكن است هنوز بلوغ جنسی نیافته باشند. در صورتیكه در مناطق آبی كه مواد غذایی، فراوانی كمتری دارند اما درجه حرارت بالاتر است، نمونه های با وزن بدن كمتر (۳ ۲ كیلوگرم) ممكن است بالغ شده باشند. در مجارستان بلوغ جنسی ماده در ۵ ۴ سالگی و نر در ۴ ۳ سالگی اتفاق می افتد.اندازه تخم ها می تواند بسیار متفاوت باشد. تخم هایی كه دارای اندازه متوسطی هستند ولی معمولاً كیسه زرده بزرگی دارند (قطر عرضی آن بیشتر است). بنابراین لاروهایی كه سر از تخم در آورده اند برای مرحله فاقد تغذیه (كه تغذیه خارجی ندارند)، ذخیره غذایی بیشتری دارند. ظاهراً این امر در شرایط نامساعد یك مزیت و یك فاكتور مهم برای انتخاب طبیعی است. اسبله به صورت دو تایی جفت گیری می كند. در جمعیت های بزرگ، جفت ها معمولاً هم اندازه اند.

 در صورتیكه اندازه جفت ها یكسان نباشد، باعث افزایش پرخاشگری شده و ممكن است منجر به كاهش فعالیت تخم ریزی و باروری شود.

زمان تخم ریزی در اسبله از اواخر اردیبهشت تا اوایل تیر یعنی زمانی كه دمای آب در روز به ۲۴ ۲۲ درجه سانتی گراد می رسد و در شب نیز به زیر ۱۹ ۱۸ درجه نمی رود، انجام می شود. جنس نر با حركت باله دمی خود كه مانند پارویی نیرومند است، چند روز قبل از تخم ریزی به حفر آشیانه و تمیز كردن ریشه ها می پردازد.

 تخم ریزی معمولاً در شب رخ می دهد. تخم ریزی با حركت موزون جفت ها انجام می گیرد. بدین ترتیب كه جنس ماده در اطراف لانه شنا می كند و توسط جنس نر دنبال می شود. در نواحی كه جمعیت زیاد است، رقابت بر سر مكان تخم ریزی ممكن است منجر به صدمه و گاهی اوقات منجر به مرگ ماهی شود.تخم ریزی یك فرآیند بسیار پر جنب و جوش است. در یك مكان نسبتاً كوچك و تنگ بدن ماهی شروع به چرخش می كند و به هم می پیچد. چرخش بدن جنس نر در آن محل تنگ باعث می شود جنس ماده فوراً تخم ها را خارج كند. بطور همزمان جنس نر نیز اسپرم ها را برای شكوفایی تخم ها خارج می كند. بخشی از تخم های لقاح یافته روی ریشه های گیاه در لانه می چسبد و بخش دیگر به داخل گل و لای فرو رفته و از بین می رود. تخم شامل دو لایه نازك اطراف یك فضای كوچك (پیش زرده زایی) است كه بر اثر جذب آب ایجاد می شود. یك جسم ژلاتینی نازك به ضخامت ۲ ۱ میلی متر سطح تخم را پوشانده كه چسبندگی را افزایش می دهد و مانع از صدمه به تخم می شود. دوره جنینی نسبتاً كوتاه است (حدود ۶۰ درجه روز).جنس نر تا موقع انكوباسیون تخم در لانه می ماند و با حركات ثابت بادبزن مانند دم، آب تازه غنی از اكسیژن را به سمت تخم ها هدایت می كند. ماده محافظ ژلاتینی اطراف تخم چسبندگی اش را در روز دوم (حدود ۴۰ درجه ساعت) از دست می دهد. جنین با كمك یك لایه نازك آنزیم مخصوص تفریخ تخم، شروع به حركت می كند. این كار توسط باكتریهای تجزیه كننده پروتئین در آب ادامه می یابد. اگر فعالیت باكتریهای تجزیه كننده پروتئین خیلی زیاد باشد لاروهای نابالغ سر از تخم در خواهند آورد و در نتیجه قادر به شنا نبوده و با كمك یك رشته نازك كه توسط غده ای در سرشان ترشح می شود به لانه متصل می شوند. اگر این رشته پاره شود، لارو به داخل گل و لجن فرو رفته و می میرد. وقتی كه بچه ماهی نورس اسبله شنا كردن را آغاز كرد (تقریباً ۴ ۳ روز پس از تفریخ)، جنس نر لانه را رها می كند. بچه ماهی ها در طی این دوره در گوشه تاریكترین قسمت آشیانه می مانند و با كمك دمشان كه مانند بادبزن نیرومندی است، آب تازه غنی از اكسیژن را بدست می آورند. آنها بزودی (۷ ۵ روز پس از تفریخ) شروع به تغذیه می كنند. در این زمان معمولاً از كرمهای كوچك،لارو حشرات و سخت پوستان كوچك تغذیه می كنند. بچه ماهی ها در آغاز مرحله حیات، خیلی كند حركت می كنند و معمولاً در جمع می مانند كه این منجر به مرگ و میر زیاد در اثر شكارچی (قورباغه ها، كپور بالغ و گوشتخواران دیگر) می شود.با درك مزیت پرورش دو گونه ای كپور و اسبله، پرورش دهندگان ماهی سعی در توسعه تكنیك های پر بازده برای تكثیر دارند. پرورش دهندگان ماهی می توانند روشهای تكثیر خود را بر اساس میزان توانایی شان و نیز سطح مدیریت تولید انتخاب كنند.

تولید مثل به روش طبیعی

روش تولید مثل به روش صبیعی روش ارزانی است. بدین ترتیب كه در استخرهای ماهی از شرایط محیط طبیعی تقلید می شود. ماهی مولد اسبله تحت شرایط مناسب پرورشی، آماده سازی می شود تا بتواند به طور موفقیت آمیزتر از والدین در آبهای طبیعی، تكثیر كند.